— 391 —
      III. Universitas, quae est omnitudo compartium absoluta. Nam
respectu ad compositum aliquod datum habito, quanquam illud adhuc
sit pars alterius, tamen semper obtinet omnitudo quaedam comparativa,
nempe partium ad illud quantum pertinentium. Hic autem, quaecunque
se invicem ut compartes ad totum quodcunque respiciunt, coniunctim
posita intelliguntur. Totalitas haec absoluta, quanquam conceptus
quotidiani et facile obvii speciem prae se ferat, praesertim cum negative
enuntiatur, sicuti fit in definitione, tamen penitius perpensa crucem
figere philosopho videtur. Nam statuum universi in aeternum sibi succedentium
nunquam absolvenda series quomodo redigi possit in totum,
omnes omnino vicissitudines comprehendens, aegre concipi potest.
Quippe per infinitudinem ipsam necesse est, ut careat termino, ideoque
non datur succedentium series, nisi quae est pars alterius, ita, ut eandem
ob causam completudo omnimoda s. totalitas absoluta hinc plane
exsulare videatur. Quanquam enim notio partis universaliter sumi
possit, et, quaecunque sub hac notione continentur, si posita spectentur
in eadem serie, constituant unum: tamen omnia illa simul sumenda esse
per conceptum totius exigi videtur; quod in casu dato est impossibile.
Nam quoniam toti seriei nihil succedit, posita autem successivorum
serie non datur, cui nihil succedat, nisi ultimum: erit in aeternitate
ultimum; quod est absonum. Quae infiniti successivi totalitatem premit
difficultas, ab infinito simultaneo abesse forsitan quisquam putaverit
propterea, quod simultaneitas complexum omnium eodem tempore diserte
profiteri videatur. Verum si infinitum simultaneum admittatur,
concedenda etiam est totalitas infiniti successivi, posteriori autem negata,
tollitur et prius. Nam infinitum simultaneum inexhaustam aeternitati
materiam praebet, ad successive progrediendum per innumeras
eius partes in infinitum, quae tamen series omnibus numeris absoluta
— 392 —
actu daretur in infinito simultaneo, ideoque, quae successive addendo
nunquam est absolvenda series, tamen tota esset dabilis. Ex hac spinosa
quaestione semet extricaturus notet: tam successivam quam simultaneam
plurium coordinationem (quia nituntur conceptibus temporis) non
pertinere ad conceptum intellectualem totius, sed tantum ad condiciones
intuitus sensitivi; ideoque, etiamsi non sint sensitive conceptibiles, tamen
ideo non cessare esse intellectuales. Ad hunc autem conceptum
sufficit: dari quomodocunque coordinata et omnia cogitari tanquam
pertinentia ad unum.
Kant Diss 391-392