— 137 —
LXXXIII.
Cur remotissimi celerius
moveantur quam
aliquanto minus remoti.

      Et primo quidem, quod superiores versus M et Y
celerius ferri debeant, quam inferiores versus H et Q,
facile demonstratur. Ex eo enim quod supposuerimus,
omnes in principio fuisse magnitudine aequales (ut par
fuit, quia nullum habuimus ipsarum inaequalitatis argumentum),
et quod spatium in quo tanquam in vortice
circulariter aguntur, non sit accurate rotundum; tum
— 138 —
quia alii vortices circumjacentes non sunt aequales,
tum etiam quia illud debet esse angustius, e regione
centri cujusque ex istis vorticibus vicinis, quam e regione
aliarum ejus partium: necesse est ut aliquando
quaedam ex ipsis celerius quam aliae moveantur, cum
nempe ordinem debent mutare, ut ex via latiori transeant
in angustiorem. Sic, exempli causa, duo globi qui

sunt inter puncta A et B,
non possunt transire inter
duo viciniora C et D, nisi
unus alium praecedat; et
manifestum est eum qui praecedit,
altero celerius moveri.
Deinde, quia omnes
globuli primi coeli tota sua
vi recedere conantur a centro S, statim atque aliquis
ex ipsis celerius quam vicini movetur, ille, hoc ipso
majorem habens vim, magis a centro illo recedit; et
ita semper superiores illi sunt qui celerius moventur.
Quanta autem sit ista eorum celeritas, sola experientia
docere potest; nullamque habemus ejus experientiam,
nisi in Cometis, quos ex uno coelo in aliud
migrare infra ostendam; ut neque possumus determinare
tarditatem circuli HQ, nisi ex motu Saturni,
quem in illo vel infra illum esse demonstrabo.
Descartes PPh 137-138