— 29 —
      Hucusque de idea falsa. Superest, ut de idea dubia inquiramus,
hoc est, ut inquiramus, quaenam sint ea, quae nos possunt in dubium
pertrahere, et simul quomodo dubitatio tollatur. Loquor
de vera dubitatione in mente, et non de ea, quam passim videmus
contingere, ubi scilicet verbis, quamvis animus non dubitet, dicit
quis se dubitare: non est enim Methodi hoc emendare; sed potius
pertinet ad inquisitionem pertinaciae, et ejus emendationem.
Dubitatio itaque in anima nulla datur per rem ipsam, de qua dubitatur,
hoc est, si tantum unica sit idea in anima, sive ea sit vera, sive
falsa, nulla dabitur dubitatio, neque etiam certitudo: Sed tantum
talis sensatio. Est enim in se nihil aliud nisi talis sensatio; sed dabitur
per aliam ideam, quae non adeo clara, ac distincta est, ut possimus
ex ea aliquid certi circa rem, de qua dubitatur, concludere,
— 30 —
hoc est, idea, quae nos in dubium conjicit, non est clara, et distincta.
Ex. gr. siquis nunquam cogitaverit de sensuum fallacia, sive experientia,
sive quomodocunque sit, nunquam dubitabit, an sol major,
aut minor sit, quam apparet. Inde Rustici passim mirantur, cum audiunt
solem multo majorem esse, quam globum terrae, sed cogitando
de fallacia sensuum oritur dubitatio. Id est, scit sensus aliquando
se decepisse; sed hoc tantum confuse scit: Nam nescit, quomodo
sensus fallant, et si quis post dubitationem acquisiverit veram cognitionem
sensuum, et quomodo per eorum instrumenta res ad distantiam
repraesententur, tum dubitatio iterum tollitur.
Spinoza TIE 29-30