— 402 —
      C. Conceptus spatii itaque est intuitus purus, cum sit conceptus
singularis, sensationibus non conflatus, sed omnis sensationis externae
forma fundamentalis. Hunc vero intuitum purum in axiomatibus geometriae
et qualibet constructione postulatorum s. etiam problematum
mentali animadvertere proclive est. Non dari enim in spatio plures
quam tres dimensiones, inter duo puncta non esse nisi rectam unicam,
e dato in superficie plana puncto cum data recta circulum describere,
etc., non ex universali aliqua spatii notione concludi, sed in ipso tantum
— 403 —
velut in concreto cerni potest. Quae iaceant in spatio dato unam plagam
versus, quae in oppositam vergant, discursive describi s. ad notas
intellectuales revocari nulla mentis acie possunt, ideoque, cum in solidis
perfecte similibus atque aequalibus, sed discongruentibus, cuius
generis sunt manus sinistra et dextra (quatenus solum secundum extensionem
concipiuntur) aut triangula sphaerica e duobus hemisphaeriis
oppositis, sit diversitas, per quam impossibile est, ut termini extensionis
coincidant, quanquam per omnia, quae notis menti per sermonem
intelligibilibus efferre licet, sibi substitui possint, patet hic nonnisi quadam
intuitione pura diversitatem, nempe discongruentiam, notari posse.
Hinc geometria principiis utitur non indubitatis solum ac discursivis,
sed sub obtutum mentis cadentibus, et evidentia in demonstrationibus
(quae est claritas certae cognitionis, quatenus assimilatur sensuali) non
solum in ipsa est maxima, sed et unica, quae datur in scientiis puris,
omnisque evidentiae in aliis exemplar et medium, quia, cum geometria
spatii relationes contempletur, cuius conceptus ipsam omnis intuitus
sensualis formam in se continet, nihil potest in perceptis sensu externo
clarum esse et perspicuum, nisi mediante eodem intuitu, in quo contemplando
scientia illa versatur. Ceterum geometria propositiones suas
universales non demonstrat obiectum cogitando per conceptum universalem,
quod fit in rationalibus, sed illud oculis subiiciendo per intuitum
singularem, quod fit in sensitivis*).
Kant Diss 402-403